← ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ (Punjabi Language)

ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ (ਸ਼ੁੱਧ ਲਿਖਾਈ)

ਪੰਜਾਬੀ ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨਿਯਮ — ਲਗਾਂ-ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤੋਂ, ਸਿਹਾਰੀ-ਬਿਹਾਰੀ, ਔਂਕੜ-ਦੁਲੈਂਕੜ, ਬਿੰਦੀ-ਟਿੱਪੀ, ਅੱਧਕ, ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਹ-ਰ-ਵ, ਨਵੇਂ ਅੱਖਰ (ਸ਼, ਖ਼, ਗ਼, ਜ਼, ਫ਼, ਲ਼), ਆਮ ਗ਼ਲਤ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਅਤੇ ਸ਼ੁੱਧ-ਅਸ਼ੁੱਧ ਪਛਾਣਨ ਦੀ ਵਿਧੀ।

📑 Contents (10 sections)

Last reviewed 1 Oct 2026 · 4 min read

ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਕੀ ਹਨ?

ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ — ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਲਗਾਂ-ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਜਿਵੇਂ ਬੋਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਲਗਾਂ, ਅੱਧਕ, ਬਿੰਦੀ-ਟਿੱਪੀ ਅਤੇ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।

Exam Tipਸ਼ੁੱਧ ਲਿਖਣ ਦਾ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ

ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੋਲ ਕੇ ਵੇਖੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ — ਲੰਮੀ (ਦੀਰਘ) ਜਾਂ ਛੋਟੀ (ਹ੍ਰਸਵ), ਨਾਸਿਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਅੱਖਰ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

੧. ਸਿਹਾਰੀ ਤੇ ਬਿਹਾਰੀ

ਸ਼ੁੱਧ ਅਸ਼ੁੱਧ
ਦਿਲ ਦੀਲ
ਸਿਆਣਾ ਸੀਆਣਾ
ਕਿਤਾਬ ਕੀਤਾਬ
ਪਿਆਰ ਪੀਆਰ
ਦੀਵਾ ਦਿਵਾ
ਬੀਜ ਬਿਜ
ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਸ਼ਿਸ਼ਾ
ਪੀਲਾ ਪਿਲਾ
ਰੀਤ ਰਿਤ
  • ਸਿਹਾਰੀ (ਿ) ਛੋਟੀ ਧੁਨੀ 'ਇ' ਲਈ; ਬਿਹਾਰੀ (ੀ) ਲੰਮੀ ਧੁਨੀ 'ਈ' ਲਈ।

੨. ਔਂਕੜ ਤੇ ਦੁਲੈਂਕੜ

ਸ਼ੁੱਧ ਅਸ਼ੁੱਧ
ਪੁੱਤਰ ਪੂੱਤਰ
ਸੂਰਜ ਸੁਰਜ
ਪੂਰਾ ਪੁਰਾ
ਕੁੜੀ ਕੂੜੀ
ਸੁਆਦ ਸੂਆਦ
ਦੂਰ ਦੁਰ
ਸਕੂਲ ਸਕੁਲ
ਰੂਪ ਰੁਪ
ਤੁਸੀਂ ਤੂਸੀਂ
  • ਔਂਕੜ (ੁ) ਛੋਟੀ 'ਉ' ਧੁਨੀ; ਦੁਲੈਂਕੜ (ੂ) ਲੰਮੀ 'ਊ' ਧੁਨੀ।

੩. ਲਾਂ, ਦੁਲਾਂ, ਹੋੜਾ, ਕਨੌੜਾ

ਲਗ ਸ਼ੁੱਧ ਉਦਾਹਰਨ
ਲਾਂ (ੇ) ਦੇਸ਼, ਸੇਵਾ, ਮੇਲਾ, ਖੇਡ
ਦੁਲਾਂ (ੈ) ਪੈਸਾ, ਹੈ, ਬੈਠਣਾ, ਭੈਣ
ਹੋੜਾ (ੋ) ਮੋਰ, ਤੋਤਾ, ਗੋਲ, ਕੋਲ
ਕਨੌੜਾ (ੌ) ਸੌ, ਫ਼ੌਜ, ਕੌਣ, ਪੌਣ

੪. ਬਿੰਦੀ ਤੇ ਟਿੱਪੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤੋਂ

ਬਿੰਦੀ (ਂ) ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਟਿੱਪੀ (ੰ) ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ
ਮਾਂ, ਨਹੀਂ, ਹਾਂ, ਸਾਂਝ, ਬਾਂਹ ਪੰਜ, ਸਿੰਘ, ਗੁੰਮ, ਚੰਗਾ, ਸੰਗ
ਮੈਂ, ਤੂੰ, ਦਹੀਂ, ਕਿਉਂ ਕੰਮ, ਰੰਗ, ਮੰਗ, ਹੰਸ, ਪੰਛੀ

(ਸਾਰ ਨਿਯਮ: ਕੰਨਾ, ਬਿਹਾਰੀ, ਦੁਲੈਂਕੜ, ਲਾਂ, ਦੁਲਾਂ, ਹੋੜਾ, ਕਨੌੜਾ ਨਾਲ ਬਿੰਦੀ; ਮੁਕਤਾ, ਸਿਹਾਰੀ, ਔਂਕੜ ਨਾਲ ਟਿੱਪੀ।)

Practise this chapter for your exam

This chapter is in the syllabus of 1 exam. Take its chapter test, then the full mock tests of your exam.