Last reviewed 1 Oct 2026 · 4 min read
ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਕੀ ਹਨ?
ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ — ਕਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਸਹੀ ਅੱਖਰਾਂ ਅਤੇ ਲਗਾਂ-ਮਾਤਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖਣਾ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਬਦ ਜਿਵੇਂ ਬੋਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਲਗਾਂ, ਅੱਧਕ, ਬਿੰਦੀ-ਟਿੱਪੀ ਅਤੇ ਪੈਰ ਵਾਲੇ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Exam Tipਸ਼ੁੱਧ ਲਿਖਣ ਦਾ ਆਸਾਨ ਤਰੀਕਾ
ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਬੋਲ ਕੇ ਵੇਖੋ ਕਿ ਕਿਹੜੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ — ਲੰਮੀ (ਦੀਰਘ) ਜਾਂ ਛੋਟੀ (ਹ੍ਰਸਵ), ਨਾਸਿਕੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਕੋਈ ਅੱਖਰ ਦੁੱਗਣਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।
੧. ਸਿਹਾਰੀ ਤੇ ਬਿਹਾਰੀ
| ਸ਼ੁੱਧ | ਅਸ਼ੁੱਧ |
|---|---|
| ਦਿਲ | ਦੀਲ |
| ਸਿਆਣਾ | ਸੀਆਣਾ |
| ਕਿਤਾਬ | ਕੀਤਾਬ |
| ਪਿਆਰ | ਪੀਆਰ |
| ਦੀਵਾ | ਦਿਵਾ |
| ਬੀਜ | ਬਿਜ |
| ਸ਼ੀਸ਼ਾ | ਸ਼ਿਸ਼ਾ |
| ਪੀਲਾ | ਪਿਲਾ |
| ਰੀਤ | ਰਿਤ |
- ਸਿਹਾਰੀ (ਿ) ਛੋਟੀ ਧੁਨੀ 'ਇ' ਲਈ; ਬਿਹਾਰੀ (ੀ) ਲੰਮੀ ਧੁਨੀ 'ਈ' ਲਈ।
੨. ਔਂਕੜ ਤੇ ਦੁਲੈਂਕੜ
| ਸ਼ੁੱਧ | ਅਸ਼ੁੱਧ |
|---|---|
| ਪੁੱਤਰ | ਪੂੱਤਰ |
| ਸੂਰਜ | ਸੁਰਜ |
| ਪੂਰਾ | ਪੁਰਾ |
| ਕੁੜੀ | ਕੂੜੀ |
| ਸੁਆਦ | ਸੂਆਦ |
| ਦੂਰ | ਦੁਰ |
| ਸਕੂਲ | ਸਕੁਲ |
| ਰੂਪ | ਰੁਪ |
| ਤੁਸੀਂ | ਤੂਸੀਂ |
- ਔਂਕੜ (ੁ) ਛੋਟੀ 'ਉ' ਧੁਨੀ; ਦੁਲੈਂਕੜ (ੂ) ਲੰਮੀ 'ਊ' ਧੁਨੀ।
੩. ਲਾਂ, ਦੁਲਾਂ, ਹੋੜਾ, ਕਨੌੜਾ
| ਲਗ | ਸ਼ੁੱਧ ਉਦਾਹਰਨ |
|---|---|
| ਲਾਂ (ੇ) | ਦੇਸ਼, ਸੇਵਾ, ਮੇਲਾ, ਖੇਡ |
| ਦੁਲਾਂ (ੈ) | ਪੈਸਾ, ਹੈ, ਬੈਠਣਾ, ਭੈਣ |
| ਹੋੜਾ (ੋ) | ਮੋਰ, ਤੋਤਾ, ਗੋਲ, ਕੋਲ |
| ਕਨੌੜਾ (ੌ) | ਸੌ, ਫ਼ੌਜ, ਕੌਣ, ਪੌਣ |
੪. ਬਿੰਦੀ ਤੇ ਟਿੱਪੀ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧ ਵਰਤੋਂ
| ਬਿੰਦੀ (ਂ) ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ | ਟਿੱਪੀ (ੰ) ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ |
|---|---|
| ਮਾਂ, ਨਹੀਂ, ਹਾਂ, ਸਾਂਝ, ਬਾਂਹ | ਪੰਜ, ਸਿੰਘ, ਗੁੰਮ, ਚੰਗਾ, ਸੰਗ |
| ਮੈਂ, ਤੂੰ, ਦਹੀਂ, ਕਿਉਂ | ਕੰਮ, ਰੰਗ, ਮੰਗ, ਹੰਸ, ਪੰਛੀ |
(ਸਾਰ ਨਿਯਮ: ਕੰਨਾ, ਬਿਹਾਰੀ, ਦੁਲੈਂਕੜ, ਲਾਂ, ਦੁਲਾਂ, ਹੋੜਾ, ਕਨੌੜਾ ਨਾਲ ਬਿੰਦੀ; ਮੁਕਤਾ, ਸਿਹਾਰੀ, ਔਂਕੜ ਨਾਲ ਟਿੱਪੀ।)