← ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ (Punjabi Language)

ਨਾਂਵ, ਪੜਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਤੇ ਕਿਰਿਆ

ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸ਼ਬਦ-ਭੇਦ — ਨਾਂਵ (ਆਮ, ਖ਼ਾਸ, ਸਮੂਹ, ਪਦਾਰਥ, ਭਾਵ), ਪੜਨਾਂਵ (ਪੁਰਖ-ਵਾਚਕ, ਨਿੱਜ-ਵਾਚਕ, ਸੰਬੰਧ-ਵਾਚਕ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਵਾਚਕ, ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ), ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ (ਗੁਣ, ਗਿਣਤੀ, ਪਰਿਮਾਣ, ਪੜਨਾਵੀਂ), ਕਿਰਿਆ (ਸਕਰਮਕ, ਅਕਰਮਕ, ਸਹਾਇਕ, ਕਾਲ), ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਸੰਬੰਧਕ, ਯੋਜਕ ਅਤੇ ਵਿਸਮਿਕ — ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਸਹਿਤ।

📑 Contents (7 sections)

Last reviewed 1 Oct 2026 · 4 min read

ਸ਼ਬਦ-ਭੇਦ

ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸ਼ਬਦ-ਭੇਦ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ:

ਵਿਕਾਰੀ (ਰੂਪ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ) ਅਵਿਕਾਰੀ (ਰੂਪ ਨਾ ਬਦਲਣ ਵਾਲੇ)
ਨਾਂਵ, ਪੜਨਾਂਵ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਕਿਰਿਆ ਕਿਰਿਆ-ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ, ਸੰਬੰਧਕ, ਯੋਜਕ, ਵਿਸਮਿਕ

੧. ਨਾਂਵ

ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ, ਵਸਤੂ, ਥਾਂ ਜਾਂ ਭਾਵ ਦੇ ਨਾਂ ਨੂੰ ਨਾਂਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਭੇਦ ਅਰਥ ਉਦਾਹਰਨ
ਆਮ (ਜਾਤੀਵਾਚਕ) ਨਾਂਵ ਪੂਰੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਨਾਂ ਮੁੰਡਾ, ਦਰਿਆ, ਸ਼ਹਿਰ, ਕੁੜੀ
ਖ਼ਾਸ (ਵਿਅਕਤੀਵਾਚਕ) ਨਾਂਵ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਨਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਸਤਲੁਜ, ਹਰਪ੍ਰੀਤ, ਪੰਜਾਬ
ਸਮੂਹਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਸਮੂਹ ਦਾ ਬੋਧ ਭੀੜ, ਜਮਾਤ, ਫ਼ੌਜ, ਪਰਿਵਾਰ, ਟੋਲੀ
ਪਦਾਰਥਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਪਦਾਰਥ ਦਾ ਨਾਂ ਸੋਨਾ, ਦੁੱਧ, ਪਾਣੀ, ਲੋਹਾ, ਘਿਓ
ਭਾਵਵਾਚਕ ਨਾਂਵ ਗੁਣ, ਦਸ਼ਾ ਜਾਂ ਭਾਵ ਸੁੰਦਰਤਾ, ਬਚਪਨ, ਦੋਸਤੀ, ਮਿਠਾਸ, ਗੁੱਸਾ

੨. ਪੜਨਾਂਵ

ਨਾਂਵ ਦੀ ਥਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਪੜਨਾਂਵ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ (ਪੜ = ਥਾਂ ਉੱਤੇ)।

ਭੇਦ ਉਦਾਹਰਨ
ਪੁਰਖ-ਵਾਚਕ — ਉੱਤਮ ਪੁਰਖ (ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ): ਮੈਂ, ਅਸੀਂ; ਮੱਧਮ ਪੁਰਖ (ਜਿਸ ਨਾਲ ਗੱਲ ਹੋਵੇ): ਤੂੰ, ਤੁਸੀਂ; ਅਨ੍ਯ ਪੁਰਖ (ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਹੋਵੇ): ਉਹ, ਇਹ, ਉਹ ਲੋਕ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹਾਂ; ਤੂੰ ਕਿੱਥੇ ਹੈਂ?
ਨਿੱਜ-ਵਾਚਕ ਆਪ, ਆਪਣਾ, ਖ਼ੁਦ
ਨਿਸ਼ਚਿਤ (ਸੰਕੇਤ-ਵਾਚਕ) ਇਹ, ਉਹ, ਇਹ ਲੋਕ
ਅਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੋਈ, ਕੁਝ, ਹਰ ਕੋਈ
ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਵਾਚਕ ਕੌਣ, ਕੀ, ਕਿਸ ਨੇ
ਸੰਬੰਧ-ਵਾਚਕ ਜੋ, ਸੋ, ਜਿਹੜਾ, ਉਹੋ

੩. ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ

ਨਾਂਵ ਜਾਂ ਪੜਨਾਂਵ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਦੱਸੀ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੈ (ਜਿਵੇਂ ਕਾਲਾ ਘੋੜਾ — ਕਾਲਾ: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ)।

ਭੇਦ ਉਦਾਹਰਨ
ਗੁਣ-ਵਾਚਕ ਚੰਗਾ, ਲੰਮਾ, ਮਿੱਠਾ, ਸੁੰਦਰ, ਠੰਢਾ
ਗਿਣਤੀ-ਵਾਚਕ ਇੱਕ, ਦੋ, ਪਹਿਲਾ, ਦੂਜਾ, ਕਈ
ਪਰਿਮਾਣ-ਵਾਚਕ ਥੋੜ੍ਹਾ, ਬਹੁਤ, ਕੁਝ, ਸਾਰਾ
ਪੜਨਾਵੀਂ (ਸੰਕੇਤਕ) ਇਹ ਮੁੰਡਾ, ਉਹ ਕਿਤਾਬ, ਕਿਹੜਾ ਆਦਮੀ

ਮੁਤਾਬਕਤਾ: ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣ ਆਪਣੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਦੇ ਹਨ — ਚੰਗਾ ਮੁੰਡਾ, ਚੰਗੀ ਕੁੜੀ, ਚੰਗੇ ਮੁੰਡੇ, ਚੰਗੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ।

Practise this chapter for your exam

This chapter is in the syllabus of 1 exam. Take its chapter test, then the full mock tests of your exam.